(Chinhphu.vn) –Làng bánh Bờ Đậu không chỉ nổi tiếng ở tỉnh Thái Nguyên mà còn được nhiều nơi biết đến vào mỗi dịp tết đến xuân về. Những năm gần đây, bánh chưng Bờ Đậu còn vượt ra ngoài lãnh thổ, vươn đến cả trời Tây.

Mùi thơm của bánh trưng có thể cảm nhận được ngay tại "cửa ngõ" của làng - Ảnh Chinhphu.vn

Khi chúng tôi đến làng bánh chưng Bờ Đậu (Cổ Lũng, Phú Lương, Thái Nguyên), nhiều gia đình đang khẩn trương chuẩn bị lá dong, gạo nếp, đậu xanh, thịt lợn, phục vụ cho mùa bánh chưng Tết.

Những điều thú vị về bánh chưng Bờ Đậu

Mới đến đầu làng, chúng tôi đã cảm nhận được mùi thơm nồng quen thuộc của gạo nếp, lá dong…. Mời khách chén trà nóng, ông Nguyễn Duy Luận, trưởng thôn vui vẻ chia sẻ với chúng tôi những điều thú vị về làng bánh chưng Bờ Đậu.

Nghề làm bánh chưng của làng được truyền từ đời này qua đời khác, những đứa trẻ mới lớn đã được ông bà truyền dạy cách làm bánh chưng.

Mới đầu, chỉ có vài gia đình làm bánh, dần dần đến nay gần như cả làng đều làm bánh chưng để bán vào dịp tết.

Bánh chưng Bờ Đậu cũng làm từ lá dong, gạo nếp, đậu xanh, thịt lợn, nhưng lại có những nét độc đáo riêng. Lá dong và gạo nếp từ vùng núi huyện Định Hoá mà phải là gạo nếp thuần chủng còn lá dong lấy từ trên rừng thì bánh chưng mới có mùi thơm đặc trưng của núi rừngThái Nguyên. Khi chọn lá dong phải chọn lá nếp, có màu xanh hơi nhạt, không dùng lá quá già hay quá non.

Những chiếc bánh trưng Bờ Đậu sẵn sàng đón tết - Ảnh Chinhphu.vn

Việc làm bánh chưng rất tỉ mỉ và khéo léo từ khâu chuẩn bị nguyên liệu, cho đến khâu gói bánh, luộc bánh. Trước hết, gạo nếp được vo sạch, sau đó, để ráo nước rồi mới gói bánh, tuyệt đối không được ngâm gạo nếp trong nước, để bánh không bị nhão khi chín, giữ được mùi thơm của gạo. Còn đậu xanh phải được đãi sạch và đồ chín trước khi gói bánh. Không gói bằng đậu sống để tránh khi ăn bánh nhân đậu bị sượng, có vị ngái, làm mất đị hương vị nhân đậu.

Khi luộc bánh, điều quan trọng nhất là giữ được đều lửa, nước sôi liên tục, ít nhất là 12 tiếng đồng hồ. Bánh chín, bên ngoài bánh phải có màu xanh lá dong, chiếc bánh vẫn chắc nhưng khi ăn thì mềm dẻo, có mùi thơm của gạo nếp và đỗ xanh, có vị bùi ngậy của thịt mỡ và một chút vị cay của hạt tiêu thì chiếc bánh mới đạt yêu cầu.

Theo người dân trong làng, bánh chưng Bờ Đậu có vị thơm ngon độc đáo riêng là do làm bánh bằng nguồn nước tự nhiên ở địa phương được lấy từ những giếng khơi trên núi. Đây là nguồn nước trong mát, có vị ngọt, nước đun sôi để lắng vẫn trong không có cặn bẩn.

Từ đầu tháng 11 âm lịch, các gia đình bắt đầu đi mua lá rong, gạo nếp, đậu xanh để chuẩn bị, đến ngày 20 tháng Chạp là vào mùa bánh chưng Tết.

Những ngày này, cả làng nhộn nhịp, trẻ con được giao nhiệm vụ rửa lá bánh, vo gạo, người lớn gói bánh, luộc bánh.

“Bánh chưng Bờ Đậu có sự hòa quyện giữa màu xanh tự nhiên của lá dong, mùi thơm của gạo nếp ở vùng núi Định Hóa với nguồn nước trong mát, ngọt của địa phương nên có hương vị đặc trưng riêng. Những ngày giáp tết, cả làng tôi lại tấp nập gói bánh chưng, những bếp lò luộc bánh đỏ lửa suốt ngày đêm”, ông Nguyễn Duy Luận phấn khởi nói.

Ông Nguyễn Duy Luận, Trưởng thôn Bờ Đậu - Ảnh Chinhphu.vn

Từ chỗ, chỉ có một vài gia đình gói bánh bán cho khách qua đường khi lên Bắc Cạn, Hà Giang, Tuyên Quang hay những hành khách xuôi xuống Hà Nội. Cứ thế, nhờ những chuyến xe khách, dần dần bánh chưng Bờ Đậu được nhiều nơi biết đến.

Hiện nay, ngày thường trong làng có hơn 100 hộ (chiếm 50% số hộ trong làng) chuyên làm bánh chưng, vào dịp tết cổ truyền cả làng lúc nào cũng đỏ lửa. Mùa bánh chưng tết năm ngoái, mỗi ngày, làng xuất ra thị trường khoảng 1 vạn chiếc bánh chưng, với giá 15 nghìn/chiếc, thu về 150 triệu đồng/ngày.

Bánh chưng xuất ngoại

 

Chị Trần Thị Hương và mẹ, bà Vũ Thị Liên đang gói bánh - Ảnh Chinhphu.vn

Chị Trần Thị Hương, một cơ sở sản xuất bánh chưng trong làng, cho biết: “Năm ngoái, hàng chục lượt khách nước ngoài đi tham quan hồ Ba Bể hay hồ núi Cốc đã dừng lại cơ sở của tôi thưởng thức bánh chưng Bờ Đậu, không ít người mua về nước làm quà. Tôi đang cố gắng học cách giao tiếp để có thể trực tiếp bán hàng cho người nước ngoài”.

Theo chị Hương, không chỉ riêng gia đình chị mà nhiều cơ sở chuyên sản xuất bánh chưng trong làng luôn coi trọng chữ tín với khách hàng. Những chiếc bánh làm ra phải đảm bảo thơm ngon, không sử dụng chất bảo quản. Để có bánh chất lượng cao, chị tận tay kiểm tra từng mẻ gạo nếp, cẩn thận lựa chọn từng chiếc lá dong. Ý kiến của khách hàng luôn được lắng nghe và tiếp thu. Những ngày thường, cơ sở của chị bán ra tới 300 chiếc bánh, còn những ngày giáp tết, mỗi ngày chị bán gần 1.000 bánh. Vụ bánh chưng tết năm 2009, chị bán hơn 6.000 chiếc, thu về gần 100 triệu đồng.

“Những ngày giáp tết nguyên đán, khách hàng của tôi không chỉ ở trong nước mà nhiều Việt kiều ở Đức, Hàn Quốc, Đài Loan cũng nhờ người thân  mua bánh chưng Bờ Đậu gửi sang bên đó. Còn những vị khách người Nhật, Anh, Mỹ, Nga… đi du lịch qua đây, vào đúng dịp tết đã dừng lại mua bánh chưng, với mong muốn cảm nhận được hương vị ngày tết cổ truyền của Việt Nam”, chị Hương cho biết.

Nguyễn Thắng