(Chinhphu.vn) - Cùng với GS Đào Duy Anh và GS Hoàng Xuân Hãn, GS Nguyễn Tài Cẩn là một trong ba nhà nghiên cứu Việt ngữ học (tính đến thời điểm này) được nhận Giải thưởng Hồ Chí Minh.

GS. Nguyễn Tài Cẩn

Đảng uỷ, Ban Giám hiệu, Ban Chấp hành Công đoàn Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn thông báo, do tuổi cao, sức yếu, GS. Nguyễn Tài Cẩn đã tạ thế tại nhà riêng tại Moskva, Liên bang Nga lúc 15 giờ 10 phút (19 giờ 10 phút giờ Hà Nội) ngày 25/2/2011 (tức ngày 23 tháng Giêng năm Tân Mão), hưởng thọ 85 tuổi.

GS. Nguyễn Tài Cẩn sinh ngày 2/5/1926 (năm Bính Dần) tại làng Thượng Thọ (nay thuộc xã Thanh Văn), Thanh Chương, Nghệ An. Lúc nhỏ, ông tiếp thụ Hán học trong một gia đình Nho học, sau đó theo học các trường Quốc học Vinh và Quốc học Huế.

Sau Cách mạng Tháng Tám, ông đã tham gia các công tác kháng chiến tại Nghệ An, là đảng viên từ năm 1949.

Ông bắt đầu dạy học từ năm 1949. Từ năm 1955 đến năm 1960 ông được Bộ Giáo dục cử làm chuyên gia Việt ngữ học đầu tiên của nước ta tại Liên Xô (Trường Đại học Tổng hợp Leningrad).

Năm 1960 ông bảo vệ thành công luận án Phó Tiến sĩ Ngữ văn đầu tiên của Việt Nam tại Liên Xô về Ngôn ngữ học với đề tài Từ loại Danh từ tiếng Việt. Từ năm 1961 đến năm 1971 ông làm Chủ nhiệm Bộ môn Ngôn ngữ học, Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội. Năm 1980 ông được Nhà nước phong học hàm Giáo sư.

Trong các năm 1982, 1988–1990, ông được mời thỉnh giảng tại Trường Đại học tổng hợp Paris 7, năm 1991 tại Viện Đại học Cornell (Hoa Kỳ).

Năm 2000, GS. Nguyễn Tài Cẩn đã được Nhà nước tặng giải thưởng Hồ Chí Minh về các công trình Ngữ pháp và Lịch sử tiếng Việt.

GS. Nguyễn Tài Cẩn là một trong những chuyên gia đầu ngành của Ngôn ngữ học nước ta. Ông có công lớn trong việc xây dựng chuyên ngành Ngôn ngữ học tại Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội, nay là Khoa Ngôn ngữ học của Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội.

Trong lĩnh vực nghiên cứu, GS.  Nguyễn Tài Cẩn là một chuyên gia Ngôn ngữ học am hiểu sâu sắc nhiều lĩnh vực, đặc biệt là Việt ngữ học, Hán-Nôm và là người thông thái các phương diện đồng đại và lịch đại trong nhiều địa hạt (ngữ pháp, ngữ âm, từ nguyên, văn tự) và đã dành nhiều thời gian để viết các giáo trình và chuyên khảo.

Các tác phẩm chính của ông đã được xuất bản là, Từ loại danh từ tiếng Việt (1975); Ngữ pháp tiếng Việt (1975, 1977, 1996); Nguồn gốc và sự hình thành cách đọc Hán Việt (1979, 2000); Một số vấn đề về chữ Nôm (1983); Ngữ âm lịch sử tiếng Việt (1995).

GS. Nguyễn Tài Cẩn còn là tác giả của nhiều bài báo khoa học xuất bản ở trong và ngoài nước, nhiều báo cáo khoa học ở các Hội nghị Khoa học Quốc tế.

Tang lễ GS. Nguyễn Tài Cẩn được cử hành vào hồi 13 giờ 30 (17 giờ 30 phút giờ Hà Nội) ngày 28/2/2011 tại nhà tang lễ nghĩa trang Khovankoe, Moskva, Liên bang Nga.

Cao Bình